Doorgaan naar hoofdcontent

Communicatietips voor Hoogbegaafden en ADHD-ers

Communicatietips voor Hoogbegaafden en ADHD-ers.

Ik begrijp anderen vaak niet. Anderen begrijpen mij niet. Ik kom vaak onbedoeld in een conflict terecht of mensen willen niet (meer) met mij samenwerken omdat ze op een of andere manier beledigd zijn, het onprettig vinden om mij te praten of zich bedreigd voelen. Als je hoogbegaafd bent of ADHD hebt dat herken je dit misschien.

Veel mensen kampen met problemen in de communicatie, daar hoef je geen diagnose voor te hebben ;-).
Ik denk dat met name ook voor mensen met een verbaal performaal kloof deze praktische tips handig kunnen zijn. Ook als je een diagnose hebt in het autistisch spectrum zoals asperger kan ik me voorstellen dat dit artikel interessant voor je is.

De hoogste tijd om es te googlen op communicatie skills.
Hieronder wat ik vond.

Geweldloze communicatie van Rosenberg

Rosenberg ontwikkelde het model van geweldloze communicatie (NVC: nonviolent communication). Ik heb al meerdere mensen over deze methode gehoord en ik denk dat ik het boek eindelijk maar eens moet gaan lezen. Hieronder een samenvatting.

Het is een taal van mededogen waarmee we de machtsstrijd overstijgen en inzetten op vertrouwen. Door op deze ontwapenende wijze te communiceren kunnen we latente conflicten voorkomen, verlopen onderhandelingen soepeler en kunnen gesprekken sneller met het gewenste resultaat worden afgesloten. Bij NVC richt je je puur op de behoeften van de ander en van jezelf. Je kiest een ontwapenende doch doeltreffende taal om daarover te communiceren om vanuit de behoeften van jezelf én de ander een win-win situatie te creëren.

De taal van de jakhals

NVC gebruikt twee dieren om het verschil tussen gewelddadige en geweldloze communicatie te verduidelijken: de jakhals en de giraf. De taal van de jakhals is doorspekt met kritiek, kleineringen, beschuldigingen en verwijten. Als we menen dat we worden aangevallen of onheus worden behandeld, gebruiken we eerder de taal van de jakhals. Het is een taal die angst, verdeeldheid en (verbaal) geweld oproept.

De taal van de giraf
De taal van de giraf is een taal van mededogen, oprechtheid en empathie. De giraf is het dier met het grootste hart op het land. Ze heeft geen natuurlijke vijanden en gedraagt zich doorgaans vredelievend. Met haar lange nek staat ze symbool voor een goed overzicht en heldere visie. Ze is in staat om met een open hart te luisteren naar de ander. De taal van de jakhals verdeelt, de taal van de giraffe verbindt. Kijk maar eens naar de onderstaande voorbeelden:

Jakhals: ‘Je luistert niet / nooit naar me’.
Giraf: ‘Je kijkt op je mobiel, terwijl ik tegen je praat’.
Jakhals: ‘Je onderbreekt me nu al voor de tweede keer’.
Giraf: ‘Je begint met praten, terwijl ik nog iets wilde zeggen’.
Jakhals: ‘De enige beloning die ik hier ontvang is mijn salaris’.
Giraf: ‘Ik heb behoefte aan erkenning voor mijn expertise en inzet’.
Jakhals: ‘Jaap kan zijn team helemaal niet aan’.
Giraf: ‘Jaap werd diverse keren door teamleden onderbroken tijdens zijn presentatie’.

Vier stappen om de taal van de giraf te leren
Om de taal van de giraf te leren heeft Rosenberg vier stappen ontwikkeld:

1: Waarnemen
Wat neem je waar? Observeer wat er gebeurt en beschrijf de situatie zonder oordelen. Dus niet ‘ je bent te laat’, maar ‘je bent later dan ik had gedacht of dan we hadden afgesproken’.

2: Voelen
Wat doet de waarneming met je? Wat voel je?: ‘Je bent later dan ik had gedacht, hierdoor voel ik me geïrriteerd’. pas op valkuil: ‘Ik voel me geïrriteerd omdat jij zo laat bent.’

3: Behoefte
Waar heb je behoefte aan?: ‘Je bent later dan ik had gedacht, hierdoor voel ik me geïrriteerd omdat ik behoefte heb aan duidelijkheid.’

4: Verzoek
Wat is het wat je wilt? niet: ‘Ik wil niet dat je de cijfers zo laat aan mij geeft’, maar: ‘Zou je mij tijdig willen informeren als het later wordt dan je hebt aangegeven?‘.

Checklist
1. Observeer wat er gebeurt en beschrijf de situatie zonder te oordelen:
Als ik zie … / hoor … / me bedenk me dat …
2. Benoem en druk je gevoelens uit:
Dan voel ik me …
3. Definieer jouw behoeftes achter het gevoel:
Omdat ik behoefte heb aan… / ik zou willen dat … / ik verlang naar …
4. Formuleer een helder, positief en haalbaar verzoek:
Is het mogelijk om …? / ben je bereid om…? / zou je alsjeblieft …?

Praktische adviezen
Vermijd afstand creërende taal (goed / slecht, normaal / niet normaal, correct / incorrect).
Vermijd reactieve woorden als ‘zou moeten’ en ‘moeten’.
Vermijd vergelijkende oordelen zoals ‘hij is oneerlijk, lui, arrogant, afstandelijk, ongevoelig, veeleisend’ etc.
Vermijd versterkte interpretaties die we gebruiken om te overdrijven zoals ‘altijd’, ‘nooit’, ‘de hele tijd’, ‘telkens’, ‘vaak’, ‘regelmatig’, ‘zelden’.
Kies voor verbindende taal die vol mededogen is en keuzemogelijkheden laat zien.
Sta ervoor open om de situatie te veranderen.
Word je bewust van datgene waar jij behoefte aan hebt en uit je verlangens als verzoeken.
Druk je steeds vriendelijk, vastberaden en duidelijk uit.

Bronnen:
“Geweldloze communicatie”, 2012 (Marshall Rosenberg)
“Probeer de taal van de giraffe”, juli 2013 (Krauthammer)

In de praktijk.

Al googlend heb ik een aantal basisstips voor communicaite verzameld die ik niet wil vergeten. Hieronder lees je ze:

Zeg niet: “Je bent te laat”, “je luistert niet”, “je onderbreekt me nu al voor de tweede keer”, “zeur toch niet zo”, “doe niet zo brutaal”.

Niet redeneren vanuit goed of fout: Als mijn collega zich meer met details bezighoudt dan ik, dan is hij ‘een pietje precies en een uitslover’. Als ik me meer met details bezig houd dan hij, dan is hij opeens ‘slordig en onnauwkeurig’.”
Niet: “U heeft gelijk”. Zeg: “Ik ben het met u eens”.
Niet: “U heeft ongelijk” of “Dat is niet zo”, maar: “Ik heb een andere mening”.

Wel: “Ik begrijp dat het voor u heel belangrijk is ... én ik weet dat ik zulke zaken op een andere manier aanpak.”
Wel: “Dit klinkt heel belangrijk voor jou …”, of: “Vertel me daar meer over …”
Wel: Luisteren: Herhaal één van de ander zijn woorden met vragende intonatie: “Meerwaarde ...?” “Concurrentie ...?”

Wees aandachtig, intelligent, verantwoordelijk, zorgvuldig, compassievol en zonder oordeel.

Niet: “Nee ik kan dat niet doen”. Wel: “Wat leuk dat je me vraagt! Ik heb dan helaas al een afspraak. Ik hoop dat jij er zelf veel plezier aan beleeft.”

Niet: “waarom”. Dat klinkt verwijtend. Wel: “Kun je je iets bij mijn standpunt voorstellen?” of gebruik een ik-boodschap: “Soms vind ik dat dit niet helemaal goed gaat.” Gebruik in plaats van “Waarom…?” “Hoe kan het dat...” dat nodigt uit tot nadenken.

Niet: “nooit” of “altijd”. Wel: “soms” en “af en toe”

Niet oordelen: “je doet dat om mij te ergeren” of “je bent een open boek voor me”. Ook niet beoordelend prijzen “je kunt zo goed schrijven, wil je een gedicht voor mij maken?”

Geen oplossingen aanreiken. “Je moet…” “Het is het juiste om te doen”. Niemand zit iemand niet te wachten op advies. Advies kan als belediging opgevat worden

Probeer niet problemen van de ander te omzeilen. Niet afleiden, gebruik geen tegenargumenten en stel niet gerust. Luister en vraag door.

Lichaamstaal
Niet gapen. Hang niet in de stoel, maar buig je lichaam naar de spreker toe. Maak oogcontact en zorg voor een niet-afleidende omgeving. Kijk niet op je telefoon.
Probeer ook echt te luisteren naar de persoon. Stel niet teveel vragen en spoor je gesprekspartner minimaal aan. Het is niet erg als er af en toe wat stilte valt.

Opengooien: (‘je ziet er niet happy uit’) en nodig hem/haar uit om te praten (‘ga door, ik wil graag meer horen’).

Spiegelen
Groei in het spiegelen van reacties. Iemand zegt tegen jou dat Groningen een schitterende stad is. Reageer dan niet met een zin als “Je vindt Groningen dus wel mooi”, want dat ligt emotioneel mijlenver van schitterend.

Wees assertief. Zeg niet “kop dicht”. Maar “Jouw gepraat leidt mij af.”

Handige zinnen in het gesprek

  • Dit is voor nu wel even genoeg. Ik wil voor mezelf nu eerst eens even wat zaken op een rijtje zetten.
  • Oké ik kan voor nu wel met je meegaan, maar ik wil er nog even goed over nadenken. Ik kom er volgende week op terug.
  • Dus jij vindt…. Ik denk daar iets anders over.
  • Over het algemeen begrijpen we elkaar prima, werken we prima samen, maar op dit moment voel ik...